Historia Ełku zaczyna się podbojem, chrystianizacją i podporządkowaniem ziem pruskich zakonowi niemieckiemu, czyli krzyżackiemu w XIII I XIV wieku. Kiedy z końcem XIII w. rycerze zakonni na płd.- wschodzie ziem pruskich próbowali opanować pruski okręg Sudowię (Sudawię), natknęli się na tzw. Wielkie Pustkowie (Wielką Pustać).

 

Przez ponad 100 lat teren ten pozostawał ziemią niczyją pomiędzy zasilanymi terenami zakonnymi a ziemią sudawską. Na skraju pustaci powstały początkowo tylko mało krzyżackie strażnice graniczne i dopiero z końcem XIV w. zakon rozpoczął budowę umocnień na przedpolu łańcucha Jezior Mazurskich. W głębi tego niezamieszkanego terenu na miejscu dawnego Sudowskiego Grodziska obronnego na wyspie Jeziora Ełckiego komtur zakonny z Bałgi Ulryk von Jungingen, założył w 1398 roku dom zakonny (umocniona warownia na wyspie przy Ełku).

 

ZAMEK W EŁKU

Drewniany dom zakonny, umocniony pierwotnie ziemnym wałem i palisada, został około 1408 roku rozbudowany w kamieniu oraz cegle i zamieniony w silną warownię, otoczoną wodami jeziora. Ten warowny kompleks zamkowy na wyspie Jeziora Ełckiego chroniony był z dwóch stron mostami zwodzonymi oraz dwoma bramami z wieżami strażniczymi i podzielony na dwie części: na zachodzie, leżało podzamcze a na wschodzie właściwy zamek. Tam, po południowej stronie prostokątnego dziedzińca, stał dwór zakonny. Zamek ten był ostatnią warownią założoną przez Zakon Krzyżacki.

Równocześnie z zamkiem została założona osada na wschodnim brzegu jeziora na północ od ujścia rzeki Ełk do Jeziora Ełckiego, osada, w której zamieszkiwali rybacy, rzemieślnicy i służby zakonne.

 

ZAMEK I WIEŚ EŁK  W XV WIEKU

Z początkiem wojny 13-letniej (1454-66) zamek ełcki został przez Polaków i spalony. Wraz z rozpoczętym około 1470 roku systematycznym zasiedlaniem Wielkiej Pustaci, zaznaczyło się na wschodzie państwa zakonnego gospodarcze ożywienie, które także Ełkowi przyniosło profity. W 1477 roku miejscowy kurator zakonny nadał wsi prawo wyszynku i handlu, co przyczyniło się do dalszego rozwoju Ełku. Dokumenty z 1469 roku po raz pierwszy mówią o miejscowym proboszczu: pewne jest też, iż pierwszy kościół (pod wezwaniem św. Katarzyny) zbudowany został w latach 1470-72). W 1499 roku Ełk miał już 600 mieszkańców.

 

EŁK W XVI WIEKU

Rosnące znaczenie Ełku potwierdzone zostało w 1513 roku przez zlokalizowanie w nim sądu okręgowego. Wtedy tez Ełk otrzymał od Wielkiego Mistrza Albrechta z Brandenburgii herb i pieczęć sądową. W 1525 roku Albrecht przekształcił państwo zakonne w świeckie księstwo i od tego czasu panował jako książę Albrecht Pruski. Jednocześnie wprowadził on w państwie reformację. Na czasy pokoju, które nastały po tych ważnych wydarzeniach, przypada pierwszy okres gospodarczej i kulturalnej świetności w dziejach Ełku.

 

EŁK W CZASACH  REFORMACJI

Ełk odgrywał znaczącą kulturową rolę w okresie przemian reformacyjnych w Księstwie Pruskim. Wraz z polskimi protestantami na Mazury przybyli ewangeliccy duchowni z Polski. Był wśród nich Jan Małecki (łac.: Johannes Maletius, 1492-1567) uznany pisarz, wydawca oraz drukarz krakowski. Do Prus Wschodnich przybył w 1536 roku jako uciekinier religijny i otrzymał od księcia Albrechta majątek leśny Regielnica koło Ełku. Wkrótce Małecki został ewangelickim pastorem w Ełku, a w 1537 roku książę mianował go arcypastorem okręgów Ełk, Olecko, Ryn, Jańsbork (Pisz). Syna Jana, Hieronim został jego następcą na tym urzędzie i był pierwszym rektorem Szkoły Łacińskiej założonej w 1546 roku. Około 1540 roku J. Małecki założył w swojej posiadłości drukarnię (drugą w księstwie, po królewieckiej) i wydał na niej przeróżne druki religijne, m.in. biblię w języku polskim (Nowy Testament – 1552).

 

EŁK W CZASIE  2. Wojny polsko-szwedzkiej

Z początkiem XVII wieku Ełk stał się gospodarczym centrum regionu, przy czym nie bez znaczenia była tutaj bliskość granicy z Rzeczpospolitą. Jednak w wyniku wojen, pożarów, epidemii oraz tatarskiego najazdu z połowy wieku, jego rozwój został zahamowany. Już na początku 2. wojny polsko – szwedzkiej (potopu szwedzkiego; 1655-60) do Ełku wtargnęła szwedzka jazda, splądrowała go i częściowo spaliła. 8 października 1656 r. doszło pod Prostkami do bitwy, która dla Ełku miała fatalne konsekwencje. Po rozbiciu szwedzkich sił przez wojska polskie wtargnęli na terytorium księstwa. 9 października zaatakowali Ełk, splądrowali i prawie w całości spalili.

Dalsza część historii Ełku w następnym numerze. Wyjaśnimy też dlaczego Malecki jest Małecki.

Materiał pochodzi z kart wystawy Centrum Kultury Prus Wschodnich w Ellingen/Bawaria przy współpracy z Ełcką Wspólnotą Powiatową. Karty historii Ełku można obejrzeć w ełckiej Wieży Ciśnień.

2 komentarze w: Z najstarszych dziejów Ełku

  1. Anonim

    Wrzesień 21st, 2017

    bajki panie bajki

    Odpowiedz
  2. czytelnik

    Wrzesień 15th, 2017

    Szanowna redakcjo
    Bardzo dobry artykuł ,myślę że czytany etapami zarys dziejów Ełku bardziej się zapamięta .W Państwa gazecie powinna być galeria fotograficzna co do niektórych artyk.Tak na marginesie to pierwsza gazeta którą trzeba poszukiwać niknie bardzo szybko.Opisujecie Państwo sprawy tak jak Rzeczpospolita Gratulacje

    Odpowiedz

Co o tym myślisz?