Zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym, prezydenci miast mają czas do końca maja na przedłożenie radnym corocznego „Raportu o stanie miasta”. W tym roku ełcki ratusz udostępnił ten obszerny dokument (217 stron)  z dużym wyprzedzeniem. Publikacja nastąpiła już w ostatnich dniach kwietnia.

Ten krok to jednak nie tylko gest w stronę transparentności, ale przede wszystkim formalny wstęp do zmiany harmonogramu prac Rady Miasta Ełku. Złożenie raportu inicjuje bowiem procedurę oceny organu wykonawczego. Tradycyjnie czerwcowa sesja, podczas której decydują się losy najważniejszych w roku uchwał: wotum zaufania oraz absolutorium, według informacji uzyskanych przez redakcję, odbędzie się w tym roku już w maju.

Powód tej reorganizacji wykracza poza uwarunkowania lokalne. Z nieoficjalnych źródeł wynika, że w czerwcu w Ełku zaplanowane jest wyjazdowe posiedzenie sejmowej Komisji Infrastruktury. 

„Oczyszczenie” czerwcowego kalendarza z wewnętrznych debat samorządowych pozwoli włodarzom skupić całą uwagę na kluczowych dla regionu projektach inwestycyjnych. Zamknięcie procedur oceniających w maju sprawi, że w trakcie rozmów z parlamentarzystami  Tomasz Andrukiewicz będzie już po ocenie radnych. 

Aby w pełni zrozumieć wagę nadchodzącej, majowej sesji, należy wyraźnie rozróżnić dwa fundamentalne instrumenty kontrolne, którymi dysponują radni. Choć procedowane w ramach jednego posiedzenia, mają one zupełnie inną podstawę prawną i ciężar gatunkowy.

Wotum zaufania (ocena polityczna): Jest to narzędzie pozwalające na merytoryczną i polityczną weryfikację działań prezydenta. Radni analizują „Raport o stanie miasta”, oceniając całokształt działalności włodarza, realizację polityk, wdrażanie strategii i ogólny kierunek rozwoju gminy. To właśnie w tym punkcie obrad jest miejsce na polityczną krytykę, debatę i ocenę jakości zarządzania.
Absolutorium (ocena finansowa): To procedura stricte księgowa. Głosując nad absolutorium, rada miasta potwierdza wyłącznie, że zeszłoroczny budżet został zrealizowany poprawnie, zgodnie z prawem i przyjętym wcześniej planem finansowym, czyli WPF i uchwałami budżetowymi. 

Granice samorządowego sprzeciwu

Z prawnego punktu widzenia ocena absolutoryjna opiera się na twardych danych i sprawozdaniu z wykonania budżetu, które wcześniej podlega rygorystycznej weryfikacji przez Regionalną Izbę Obrachunkową (RIO).

Jeśli wskaźniki finansowe są poprawne, a RIO wydało opinię pozytywną, rada ma obowiązek udzielić absolutorium. Praktyka w polskich samorządach pokazuje jednak, że opozycja nierzadko głosuje przeciwko absolutorium z pobudek czysto politycznych, próbując w ten sposób wyrazić brak poparcia dla prezydenta. Takie działania kończą się zazwyczaj interwencją organów nadzorczych. Regionalna Izba Obrachunkowa w zdecydowanej większości przypadków unieważnia takie uchwały radnych, wskazując, że odrzucenie absolutorium bez dowodów na złamanie dyscypliny finansowej stanowi naruszenie prawa.

Rozdział obu tych głosowań, wprowadzony do polskiego prawa kilka lat temu, miał na celu precyzyjne oddzielenie politycznych emocji (wotum) od matematyki (absolutorium). W Ełku ta dwutorowa weryfikacja ma  nastąpić w tym roku szybciej niż zwykle.