Zgodnie ze znowelizowaną ustawą o samorządzie gminnym, sołtys zyskuje prawo udziału nie tylko w sesjach rady gminy, ale także w posiedzeniach jej komisji. Nadal jednak nie będzie miał prawa głosu. To istotna zmiana, która zwiększa dostęp sołtysów do informacji i umożliwia im bieżące przedstawianie problemów mieszkańców w trakcie prac merytorycznych.

Nowe przepisy wprowadzają również obowiązek zapewnienia sołtysom ubezpieczenia – zarówno od odpowiedzialności cywilnej, jak i od następstw nieszczęśliwych wypadków. Ochrona obejmie sytuacje związane z realizacją zadań zleconych przez gminę, w tym pobór podatków w drodze inkasa czy wykonywanie umów.

Ustawa daje także wójtowi możliwość upoważnienia sołtysa do zawierania umów dotyczących zarządzania i korzystania z mienia komunalnego. Zakres tych uprawnień będzie musiał zostać precyzyjnie określony w statucie gminy.

Nowością jest również możliwość powołania przez wójta konwentu sołtysów – organu opiniodawczo-doradczego, który ma usprawnić współpracę między wsiami a władzami gminy.

Zmiany objęły także fundusz sołecki. Doprecyzowano zasady składania wniosków o dofinansowanie zadań. Jeśli jedno z zaproponowanych przedsięwzięć nie spełni ustawowych kryteriów, wójt nie będzie musiał odrzucać całego wniosku, a jedynie zakwestionowane zadanie. Co więcej, zebranie wiejskie będzie mogło ponownie uchwalić wniosek lub przedsięwzięcie, a sołtys zyska na to 14 dni – zamiast dotychczasowych 7.

Ustawa wprowadza również możliwość tworzenia młodzieżowych rad jednostek pomocniczych gminy oraz określa zasady ich działania i finansowania.

Nowe regulacje wyraźnie wzmacniają rolę sołtysa jako lokalnego lidera i pośrednika między mieszkańcami a samorządem. Czy oznacza to, że sołtysom wolno więcej? Formalnie – tak. W praktyce wszystko zależeć będzie od zapisów statutów gmin i sposobu wdrażania nowych przepisów.