Po co te zmiany?

Jak podkreśla Rada Języka Polskiego, celem reformy jest uproszczenie i ujednolicenie zasad pisowni, eliminacja licznych wyjątków oraz reguł wymagających od piszących skomplikowanych analiz znaczeniowych. Ma to realnie zmniejszyć liczbę błędów językowych i ułatwić codzienne posługiwanie się językiem polskim – zarówno w szkołach, mediach, jak i administracji.

Rada zaznacza również, że większość zmian była postulowana od lat, jednak dopiero teraz udało się nadać im moc obowiązującą. Dwuletni okres przejściowy ma dać czas wydawcom, nauczycielom, autorom słowników i programów edukacyjnych na dostosowanie się do nowych reguł.

Jedno źródło zasad językowych

Od 1 stycznia 2026 r. jedynym obowiązującym dokumentem regulującym ortografię i interpunkcję będzie opracowanie pt. „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej”. Wszystkie wcześniejsze uchwały Rady Języka Polskiego z lat 1997–2008 oraz inne sprzeczne dokumenty stracą moc.

RJP podkreśla, że jej kompetencje do ustalania zasad ortografii i interpunkcji wynikają wprost z ustawy o języku polskim – i nie posiada ich żadna inna instytucja.

Co konkretnie się zmieni? Najważniejsze nowości

1. Wielkie litery dla mieszkańców miast i dzielnic
Poprawne będą formy: Warszawianin, Zgierzanin, Mokotowianin, Nowohucianin.
Dopuszczono także zapis małą lub wielką literą w nieoficjalnych nazwach etnicznych (np. angol / Angol).

2. Wielka litera także dla pojedynczych egzemplarzy marek
Poprawne będzie zdanie: Pod domem zaparkował czerwony Ford.

3. Rozdzielna pisownia „by” ze spójnikami
Np.: Zastanawiam się, czy by nie pojechać w góry.

4. Koniec wyjątków przy „nie” z imiesłowami
„Nie” z imiesłowami odmiennymi zawsze piszemy łącznie.

5. Uproszczenie pisowni przymiotników od nazwisk
Zawsze małą literą: dramat szekspirowski, filozofia sokratejska.
Wyjątkiem są niektóre formy od imion – tu dopuszczalne będą oba zapisy: zosina / Zosina lalka.

6. Nowe zasady dla „pół”
Łącznie: półzabawa, półżartem, półspał.
Z łącznikiem przy określeniu osób: pół-Polka, pół-Francuzka.

7. Więcej swobody w parach wyrazów
Dopuszczalne będą trzy zapisy: tuż-tuż, tuż, tuż oraz tuż tuż.

8. Wielkie litery w nazwach miejsc i obiektów
Np.: Aleja Róż, Plac Zbawiciela, Park Kościuszki, Most Poniatowskiego, Kościół Mariacki.
(Uwaga: ulica pozostaje pisana małą literą).

9. Zmiany w zapisie przedrostków
Możliwe będą formy: superpomysł i super pomysł, ekożywność i eko żywność – w zależności od sensu wypowiedzi.

10. „Niby-” i „quasi-” zawsze łącznie
Np.: nibyartysta, quasinauka.
Z łącznikiem przed wielką literą: niby-Polak.

11. „Nie” zawsze łącznie z przymiotnikami i przysłówkami
Również w stopniu wyższym i najwyższym: niemilszy, nienajlepiej.

Co to oznacza w praktyce?

Zmiany obejmują głównie pisownię konwencjonalną, więc nie wpłyną na wymowę ani znaczenie słów. Dla uczniów, nauczycieli, dziennikarzy i urzędników oznaczają jednak konieczność aktualizacji materiałów i nawyków językowych.

Jedno jest pewne – od 2026 roku piszemy prościej, bardziej logicznie i konsekwentnie.